Gwałtowna ulewa a podtopienie – kiedy deszcz staje się realnym zagrożeniem?

Gwałtowne opady deszczu mogą w krótkim czasie doprowadzić do lokalnych podtopień, przeciążenia systemów kanalizacji deszczowej oraz zalania budynków. Sam fakt wystąpienia intensywnego deszczu nie oznacza jednak, że na danym obszarze dojdzie do szkód. O poziomie zagrożenia podtopieniem decyduje szereg czynników – od natężenia i czasu trwania opadu, przez zdolności podłoża do infiltracji wody, aż po wcześniejszego uwilgotnienia gleby, ukształtowania terenu, udziału powierzchni nieprzepuszczalnych oraz wydajność infrastruktury odwodnieniowej.

Spis treści

Ulewa, podtopienie i powódź błyskawiczna – różnice terminologiczne

Określenia „ulewa”, „deszcz nawalny”, „podtopienie” i „powódź błyskawiczna” opisują różne elementy procesu meteorologiczno-hydrologicznego. Ulewa odnosi się przede wszystkim do opadu deszczu o dużym natężeniu. Podtopienie oznacza lokalne, zwykle przejściowe nagromadzenie wody na obszarze, który w normalnych warunkach pozostaje suchy. Może być skutkiem intensywnego spływu powierzchniowego, niewydolności odwodnienia, niedrożności odpływów albo niekorzystnego ukształtowania terenu.

Powódź błyskawiczna jest natomiast zjawiskiem o bardzo szybkim przebiegu i najczęściej ograniczonym zasięgu przestrzennym. Zgodnie z terminologią IMGW-PIB trwa zazwyczaj krócej niż sześć godzin i jest często wywoływana przez opady o dużej wydajności, związane ze zjawiskami burzowymi. Jej występowaniu sprzyjają duże nachylenie terenu oraz wysoki udział powierzchni uszczelnionych.

W praktyce granica między lokalnym podtopieniem a powodzią błyskawiczną nie zawsze jest jednoznaczna. Oba zjawiska mogą rozwijać się bardzo szybko i prowadzić do zalewania infrastruktury oraz wnętrz budynków.

Kiedy deszcz staje się realnym zagrożeniem?

Realne zagrożenie pojawia się wówczas, gdy ilość wody dopływającej do danego obszaru przekracza jego zdolność do jej wchłaniania, czasowego zatrzymywania i odprowadzania. O ryzyku podtopienia decyduje więc nie tylko suma opadów, lecz także ich natężenie, czas trwania, stopień nasycenia gruntu, ukształtowanie terenu oraz przepustowość kanalizacji deszczowej. Szczególnie niebezpieczne są krótkotrwałe, lecz bardzo intensywne ulewy, podczas których duża objętość wody dociera do powierzchni w czasie zbyt krótkim, aby mogła zostać skutecznie przejęta przez grunt i systemy odwodnieniowe. Ryzyko wzrasta na terenach silnie zabudowanych, gdzie dominują nieprzepuszczalne nawierzchnie, takie jak asfalt, beton czy kostka brukowa. W takich warunkach szybko powstaje spływ powierzchniowy, a woda koncentruje się w lokalnych obniżeniach, przy wejściach do budynków, bramach garażowych i zjazdach położonych poniżej poziomu ulicy. O bezpośrednim zagrożeniu może świadczyć gwałtowny wzrost poziomu wody w otoczeniu obiektu oraz przeciążenie lub niedrożność lokalnego systemu odprowadzania wód opadowych.